{"id":40,"date":"2026-03-04T10:16:21","date_gmt":"2026-03-04T10:16:21","guid":{"rendered":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/?page_id=40"},"modified":"2026-03-04T10:16:21","modified_gmt":"2026-03-04T10:16:21","slug":"kerkgeschiedenis","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/?page_id=40","title":{"rendered":"Kerkgeschiedenis"},"content":{"rendered":"\n

Vooropmerking<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden, zoals ze vroeger officieel heette, is \u00e9\u00e9n van de kleinere kerkgenootschappen in<\/p>\n\n\n\n

ons land.<\/p>\n\n\n\n

In 2004 is de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden verenigd met de Hervormde kerk en Gereformeerde kerk tot de<\/p>\n\n\n\n

Protestantse kerk in Nederland.<\/p>\n\n\n\n

In 1812 was 3,65 % van de bevolking Luthers.<\/p>\n\n\n\n

 In 1993 telde de Evangelisch-Lutherse kerk 10.000 leden en 11.000 doopleden. Er waren 57 gemeenten.<\/p>\n\n\n\n

Het begin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het is indertijd allemaal klein begonnen. De boodschap van Luther was al vroeg in de Nederlanden bekend geworden. In de grote handelsstad<\/p>\n\n\n\n

Antwerpen togen uitgevers en vertalers aan het werk om Luthers geschriften te verbreiden. Vervolgingen waren het gevolg. Op 1 juli 1523 lieten<\/p>\n\n\n\n

de eerste martelaren Hendrik Vos ( Voes) en Johannes van den Esschen hun leven op de brandstapel in Brussel.<\/p>\n\n\n\n

De beweging was echter niet meer te stuiten.<\/p>\n\n\n\n

Gedreven door de politieke omstandigheden komt het op 2 september 1566 tot de vorming van een Lutherse gemeente in Antwerpen. Zij werd<\/p>\n\n\n\n

gediend door zes predikanten en zes Duitse adviseurs.<\/p>\n\n\n\n

Zij deed een kerkorde en agenda verschijnen. In 1567 werd de gemeente verboden. In 1576 is zij herleefd.<\/p>\n\n\n\n

Hieraan kwam een einde, toen de Spaanse bevelhebber Parma in 1585 de stad innam en alle niet-katholieken verdreven werden.<\/p>\n\n\n\n

De vestiging in het noorden<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Op vele plaatsen vestigden zich Lutherse vluchtelingen. Het waren meestal kleine groepen, die daarheen gingen, waar zij werk konden vinden.<\/p>\n\n\n\n

Alleen in Woerden bestond al een gevestigde gemeente, omdat in 1558 de stad en omgeving eigendom waren geworden van een Duitse graaf.<\/p>\n\n\n\n

Zo vinden we gemeenten in Middelburg, Leiden, Rotterdam, Haarlem, Utrecht en natuurlijk in de opkomende handelsstad Amsterdam. Die<\/p>\n\n\n\n

gemeenten hebben het niet gemakkelijk gehad. Zij hadden te lijden onder vervolgingen door de calvinistische overheid. De Gereformeerde Kerk<\/p>\n\n\n\n

was de nationale Kerk, die geen ander naast zich duldde. Toch wilden zij niet opgaan in deze kerk, maar hun eigen identiteit bewaren.<\/p>\n\n\n\n

De verschilpunten betroffen het avondmaal, en de leer van de uitverkiezing. De meeste predikanten kwamen uit Duitsland.<\/p>\n\n\n\n

Men wilde echter een Nederlandse kerk zijn. In 1648 verscheen de Luther bijbel in onze taal; ook de gezangboeken waren in het Nederlands. En<\/p>\n\n\n\n

hoewel er in 1605 een synode bijeenkwam, die aandrong op eenheid van leer en ceremoni\u00ebn, kreeg weldra de gemeente Amsterdam een<\/p>\n\n\n\n

allesbeheersende plaats en vormde deze in feite het bestuur van de kerk.<\/p>\n\n\n\n

Stromingen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het aantal gemeenten breidde zich door het hele land steeds meer uit, ook door de komst van Duitse en Scandinavische handelslieden en arbeiders.<\/p>\n\n\n\n

De theologische richtingen aan de Duitse universiteiten, waar de aanstaande predikanten studeerden, lieten niet na ook hier hun invloed te doen<\/p>\n\n\n\n

gelden. Het pi\u00ebtisme, dat de nadruk legde op innerlijke vroomheid, boeide velen, die zich verzetten tegen een strikt handhaven van de kerkorderijke<\/p>\n\n\n\n

regels.<\/p>\n\n\n\n

Daarnaast kwam aan het einde van de achttiende eeuw het rationalisme op, dat kritisch stond tegenover de oude geloofswaarheden en het geloof<\/p>\n\n\n\n

redelijk wilde verklaren. Dit laatste werd aanleiding tot een kerkscheuring, toen in Amsterdam een deel van de gemeente zich in 1791 in 2 Lutherse<\/p>\n\n\n\n

Kerken splitsten.<\/p>\n\n\n\n

Bij de splitsing in de hoofdstad sloten zich enkele gemeenten aan. En zo stonden naast elkaar de Evangelisch- en de Hersteld Evangelisch-Lutherse Kerk,<\/p>\n\n\n\n

ieder met een eigen bestuur en eigen predikantsopleiding.<\/p>\n\n\n\n

Het zou tot 1952 duren eer beide kerken weer een werden. Toch wisten de bijbels gelovigen uit beide kerken elkaar te vinden, in het bijzonder in het<\/p>\n\n\n\n

Nederlands-Luthers Genootschap voor In- en Uitwendige Zending, gesticht op initiatief van de Duitse Lutherse predikant in de hoofdstad, ds. L.C. Lentz.<\/p>\n\n\n\n

Dit genootschap ontplooide grote activiteit, stimuleerde zondagsscholen, jeugdwerk, legde de grondslag voor stichting van nieuwe gemeenten, die<\/p>\n\n\n\n

later door de kerk werden erkend. Ook richtte men zich op het werk van de uitwendige Zending: In 1889 kwamen de eerste zendelingen werken op<\/p>\n\n\n\n

de Batu-eilanden in Nederlands Oost-lndi\u00eb. Ook kwam het in 1886 tot de stichting van de Lutherse Diaconesseninrichting in Amsterdam. De zusters<\/p>\n\n\n\n

werkten weldra in het hele land.<\/p>\n\n\n\n

In de tweede helft van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw stonden de richtingen van rechtzinnigen en vrijzinnigen in vele<\/p>\n\n\n\n

gemeenten scherp tegenover elkaar.<\/p>\n\n\n\n

Een nieuwe kerk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na de oorlog brak een nieuwe periode aan. In 1947 werd de Lutherse Wereldfederatie gesticht. De beide Lutherse kerken hier te lande sloten zich<\/p>\n\n\n\n

daar bij aan. Het gevolg was dat beide kerken in 1952 \u00e9\u00e9n werden: de twee richtingen vonden elkaar. In 1956 trad een nieuwe kerkorde in werking.<\/p>\n\n\n\n

De kerkgebouwen werden liturgisch ingericht. Grote aandacht werd besteed aan de liturgische vormgeving van de kerkdienst. Er verscheen in 1955<\/p>\n\n\n\n

een nieuw gezangboek. Op het Luthers conferentieoord Kasteel Hoekelum in Ede vinden sindsdien conferenties en cursussen plaats.<\/p>\n\n\n\n

Een lekenopleiding ging van start.<\/p>\n\n\n\n

De laatste tijd<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De toenemende secularisatie laat ook de Lutherse kerk niet ongemoeid. Het kerkbezoek vermindert drastisch.<\/p>\n\n\n\n

Kerkgebouwen worden gesloten. Toch is er veel activiteit, vooral in de kleinere gemeenten. Oude kerkgebouwen worden met veel inzet en toewijding<\/p>\n\n\n\n

gerestaureerd. Oecumenische samenwerking groeit meer dan ooit.<\/p>\n\n\n\n

In 1973 is tezamen met hervormden, gereformeerden, doopsgezinden en remonstranten het Liedboek voor de Kerken in gebruik genomen. Met de<\/p>\n\n\n\n

Nederlandse Hervormde Kerk kwam het tot een consensus over het avondmaal en de doop ( 1957\/1958).<\/p>\n\n\n\n

Aan de universiteit is het tot een gemeenschappelijke predikantsopleiding met hervormden en doopsgezinden gekomen.<\/p>\n\n\n\n

Ook met de Rooms-Katholieke Kerk kwam een consensus over de doop tot stand ( 1968). In 1985 heeft de Lutherse synode besloten zich aan te sluiten<\/p>\n\n\n\n

bij het Samen-op-Weg proces van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland.<\/p>\n\n\n\n

bron:    \u2018Hoe het Lutherde in Nederland\u2019 uit:  Kerkinformatie feb. 1995<\/p>\n\n\n\n

LUTHERIJE IN ANTWERPEN<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

In Antwerpen bevonden zich, vrij snel na de verspreiding van Luthers 95 stellingen in 1517, aanhangers van de \u2018Lutherije\u2019. Ook monniken uit het<\/p>\n\n\n\n

Augustijner klooster hoorden daarbij.<\/p>\n\n\n\n

Dit klooster was er nog niet zo lang: sinds 1513. De monniken waren Augustijner-Observanten, geestelijken die de orde wilden reformeren en de<\/p>\n\n\n\n

theologiestudie nieuw leven wilden inblazen.<\/p>\n\n\n\n

In 1520 woonde daar de subprior Hendrik van Zutphen die krachtig tegen de aflaat preekte. Deze Hendrik van Zutphen werd in 1508 ingeschreven<\/p>\n\n\n\n

in het studentenregister van de Universiteit van Wittenberg.<\/p>\n\n\n\n

V\u00f3\u00f3r 1516 was hij prior van de Augustijnen in Keulen. In 1516 is hij in Dordrecht prior van het Augustijner klooster.<\/p>\n\n\n\n

Hij haalt de stadsregering over om het klooster te doen opnemen in de orde van de Augustijner-Observanten. Maar in maart 1518 werd het klooster<\/p>\n\n\n\n

verdacht van besmetting met ketterij. De prior moest vertrekken.<\/p>\n\n\n\n

Hendrik van Zutphen is in 1520 opnieuw in Keulen en in 1521 weer in Wittenberg.<\/p>\n\n\n\n

De invloed van het Augustijner klooster op de bevolking van Antwerpen was groot. Maar er kwamen ook tegenzetten van de kant van de overheid.<\/p>\n\n\n\n

Zo werd in 1521 het Edict van Worms voorgelezen en er werden 400 lutherse boeken verbrand.<\/p>\n\n\n

\n
\"Praepositus\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Jacobus Praepositus, prior van het Augustijner klooster te Antwerpen.<\/p>\n\n\n\n

Afbeelding: titelblad van zijn herroeping.<\/p>\n\n\n\n

Ook werden evangelisch-gezinden opgepakt, bijvoorbeeld de Augustijner prior Jakob Propst. Jacobus Praepositus had in Wittenberg gestudeerd en<\/p>\n\n\n\n

kende Luther persoonlijk. In Antwerpen vertaalde hij geschriften van Luther.<\/p>\n\n\n\n

Propst kwam in een Brusselse gevangenis terecht waar hij werd gedwongen zijn ketterij openlijk te herroepen.<\/p>\n\n\n\n

Later lukte het hem, na een tweede gevangenschap, naar Duitsland te ontkomen en daar predikant te worden.<\/p>\n\n\n\n

Hendrik van Zutphen keerde terug uit Wittenberg maar werd ook gevangen gezet. Hij kon echter met hulp ontsnappen en vluchtte naar Bremen. Het<\/p>\n\n\n\n

klooster werd op last van de overheid afgebroken en de monniken werden verspreid over andere kloosters, voor zover zij niet op verdenking van<\/p>\n\n\n\n

ketterij uit de orde waren gezet. Drie monniken weigerden te herroepen:  Hendrik Vos, Jan van den Esschen en Lambert Thoren.<\/p>\n\n\n\n

Tijdens hun verhoor getuigden zij, dat de boeken van Luther hun meer licht in de Heilige Schrift hebben gegeven dan andere doctoren, die zij hebben<\/p>\n\n\n\n

gelezen.<\/p>\n\n\n\n

Ja, men acht het met de vertaler van Luthers boekje Sermon von Bereitung zum Sterben ( \u2018Hoe elck mensche hem bereden sal totter doot\u2019, van 1522)<\/p>\n\n\n\n

een voorrecht in zijn tijd te hebben geleefd: \u2018Ende god louen moghen van so groote salichheyt dat si gheleeft hebben den tijt van desen deuoten<\/p>\n\n\n\n

doctoor\u2019.<\/p>\n\n\n

\n
\"Voes\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Voes  \u2013  reconstructie door een \u2018heiligen-encyclopedie\u2019 te vinden op: www.heiligenlexikon.de<\/p>\n\n\n\n

Vos ( ook wel Voes genoemd) en Van den Esschen stierven op 1 juli 1523 in Brussel op de brandstapel,<\/p>\n\n\n\n

Thoren werd op 15 september 1528 onder een galg begraven als onbekeerde lutheraan.<\/p>\n\n\n\n

Luther heeft bijzonder meegeleefd met de eerste martelaren. Hij had verdriet over het herroepen door Propst, wist van de bevrijding van Van Zutphen<\/p>\n\n\n\n

en was dankbaar en ontroerd omwille van de geloofskracht van Vos en van den Esschen. Hij zond een brief getiteld: \u2018An die Christen in Holland,<\/p>\n\n\n\n

Brabant und Flandern\u2019 en dichtte het lied:   \u2018Ein neues Lied wir heben an.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Een nieuwe lofzang heffen w\u2019aan,<\/em><\/p>\n\n\n\n

zo wil het God de Here;<\/em><\/p>\n\n\n\n

wij zingen wat hij heeft gedaan<\/em><\/p>\n\n\n\n

zi<\/em>jn grote naam ter ere.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Te Brussel in Zuid-Nederland<\/em><\/p>\n\n\n\n

heeft aan twee jongelingen<\/em><\/p>\n\n\n\n

de Heer getoond zijn wond\u2019re hand,<\/em><\/p>\n\n\n\n

die met zijn zegeningen<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hij rijkelijk versierde.<\/em><\/p>\n\n\n\n

( vertaling C. M. de Vries)<\/p>\n\n\n\n

Ondanks het intensieve contact tussen Wittenberg en Antwerpen waren de tegenmaatregelen van de Antwerpse overheid te sterk. Na 1523 was er<\/p>\n\n\n\n

uitsluitend een evangelische beweging in het verborgene.<\/p>\n\n\n\n

Ook had Luther zelf zijn afkeuring van gemeentevorming uitgesproken. Het was naar zijn opvatting ongepaste dat een alternatieve<\/p>\n\n\n\n

geloofsgemeenschap zou gaan concurreren met de Katholieke Kerk.<\/p>\n\n\n\n

J.E. Pont, Geschiedenis van het Lutheranisme in de Nederlanden, 22-43 (passim), 230 G.Ch.G. Visser, De Lutheranen in Nederland, 10 vv.<\/p>\n\n\n\n

NB:  ook op deze site:  een artikel van dr C. Ch. G. Visser<\/a>, dat aandacht besteedt aan de identiteit van de lutherse kerk in Nederland J. Loosjes,<\/p>\n\n\n\n

Geschiedenis der Luthersche Kerk in de Nederlanden, 6-31 passim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vooropmerking De Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden, zoals ze vroeger officieel heette, is \u00e9\u00e9n van de kleinere kerkgenootschappen in ons land. In 2004 is de Evangelisch-Lutherse Kerk in het […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-40","page","type-page","status-publish","hentry"],"post_meta_fields":{"_edit_lock":["1772619388:1"]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42,"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions\/42"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lutzitest-mijndomein.co.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}